Η φετινή ημέρα της γυναίκας στιγματίστηκε από τον πρόωρο θάνατο της συναδέλφου, εκπαιδευτικού της Αγγλικής Φιλολογίας Σοφίας Χρηστίδου από εγκεφαλικό αιμορραγικό επεισόδιο που αποδίδεται στην πίεση και ένταση στον χώρο εργασίας της, στο γενικό λύκειο στο οποίο υπηρετούσε.
Ο τραγικός θάνατός της φέρνει στην επιφάνεια τις δύσκολες συνθήκες κάτω από τις οποίες καλούνται οι εκπαιδευτικοί να επιτελέσουν το έργο τους με μηδενική στήριξη και βοήθεια από το εκπαιδευτικό σύστημα. Δομικά προβλήματα, κρατικές πολιτικές και ελλείψεις και βαθιά κοινωνικά ζητήματα βαραίνουν την κατάσταση στο δημόσιο σχολείο, ιδιαίτερα για τους εκπαιδευτικούς που βρίσκονται στο κέντρο της κριτικής από διοίκηση, γονείς και μαθητές.
Τα τελευταία χρόνια οι κρατικές πολιτικές έχουν απαξιώσει τον εκπαιδευτικό βάζοντας τον στο στόχαστρο ως το εύκολο εξιλαστήριο θύμα για ο,τιδήποτε συμβαίνει στο σχολείο και στην κοινωνία γενικότερα. Χωρίς να πλαισιώνει αυτόν και τους μαθητές με ένα πραγματικά υποστηρικτικό πλέγμα, με υποδομές και διαδικασίες που θα φροντίζουν και θα εγγυώνται την ασφάλεια και την ευημερία όσων συμμετέχουν στην εκπαιδευτική διαδικασία, το κράτος έχει εγκαταλείψει το δημόσιο σχολείο σε ένα φαύλο κύκλο υποχρηματοδότησης και απαξίωσης, ενώ οι διοικητικοί φορείς καθιστούν τους εκπαιδευτικούς αποδιοπομπαίο τράγο επιστρατεύοντας μια σειρά από βαρύγδουπες κρίσεις παιδαγωγισμού.
Παίρνοντας πια έναν ρόλο άκρως τιμωρητικό με το νέο πειθαρχικό και την αξιολόγηση, το κράτος και τα στελέχη του ασχολούνται περισσότερο με το να ενοχοποιούν τους εκπαιδευτικούς για τις ελλείψεις και τα προβλήματα των σχολείων ενώ ταυτόχρονα χαϊδεύουν τα αυτιά των ψηφοφόρων γονέων, δημιουργώντας μια ιδιότυπη και ψεύτικη συμμαχία μαζί τους.
Ως αποτέλεσμα αυτής της στάσης του κράτους έχει δημιουργηθεί ένα πραγματικά τραγικό κλίμα ατομικισμού και τρομοκρατίας μέσα στις εκπαιδευτικές κοινότητες, όπου ο καθένας φοβάται ότι από στιγμή σε στιγμή θα πέσει θύμα μιας αναφοράς, μιας ΕΔΕ, μιας κακής αξιολόγησης. Αποτέλεσμα αυτού του φόβου είναι να μειώνεται η αλληλεγγύη μεταξύ των εργαζομένων εκπαιδευτικών καθώς κανείς δεν θέλει να “μπλέξει”.
Στο πίσω μέρος του μυαλού όλων είναι να “βγει η χρονιά” όσο γίνεται πιο ανώδυνα, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει την αποσιώπηση και την ωραιοποίηση καταστάσεων για την αποφυγή κρίσεων. Είναι σαν όλοι να ζουν κάτω από ένα καθεστώς φόβου, το οποίο διαισθάνονται και οι μαθητές σε όλα τα επίπεδα και το ερμηνεύουν ακριβώς ως έχει, ως ένα περιβάλλον χωρίς όρια και περιορισμούς.
Το να πετάς αντικείμενα στον εκπαιδευτικό η να του παρεμποδίζεις την έξοδο από την αίθουσα δεν είναι και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια κανονικότητα, ως ένα ‘αναγκαίο κακό’ του επαγγέλματος του εκπαιδευτικού, ούτε ως φταίξιμο του τελευταίου επειδή τάχα αδυνατεί να χτίσει παιδαγωγική σχέση με τους μαθητές του.
Οι σχέσεις όπως είναι γνωστό δεν χτίζονται μόνο από έναν και η παιδαγωγική σχέση εν προκειμένω αποτελείται από πολλούς παράγοντες και παραμέτρους. Η παιδαγωγική σχέση δεν αναπτύσσεται αποκλειστικά μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή, αλλά διαμορφώνεται μέσα στο θεσμικό και κοινωνικό πλαίσιο, μέσα σε μια συγκεκριμένη κουλτούρα οργάνωσης και σχέσεων εξουσίας μέσα στο σχολείο, στο εκπαιδευτικό σύστημα και στην κοινωνία γενικότερα που είτε διευκολύνουν είτε παρεμποδίζουν τον γόνιμο διάλογο και αλληλεπίδραση όσων μετέχουν σε αυτή τη σχέση.
Έχοντας διαμορφώσει ένα εκπαιδευτικό σύστημα το οποίο βασίζει τη γνώση σε μια εξετασιοκρατική λογική που με τη σειρά της περιχαρακώνει και ταξινομεί τους γνωστικούς τομείς σε σημαντικούς και ασήμαντους (η γνωστή λογική των πρωτευόντων και δευτερευόντων μαθημάτων), αναπτύσσεται μια στρεβλή άποψη στον μαθητή αλλά και στον γονιό και εκπαιδευτικό σχετικά με το τι είναι η γνώση και το δημόσιο σχολείο. Αυτό το δημόσιο σχολείο δε, απαξιώνεται όλο και περισσότερο μέσα σε αυτό το σύστημα που καλλιεργεί την παραπαιδεία και τον ανταγωνισμό μέσα στα πλαίσια της αναζήτησης της ατομικής επιτυχίας και αριστείας. Δεν είναι καθόλου ασυνήθιστο και τυχαίο ότι οι ίδιοι οι μαθητές συχνά παραδέχονται ότι διατηρούν μια εντελώς διαφορετική στάση και προφίλ στο σχολείο από το φροντιστήριο, προσδίδοντας μεγαλύτερη αξία στο δεύτερο ως χρήσιμο για την εκπλήρωση των στόχων τους.
Το δημόσιο σχολείο με τις ελλείψεις του και τις ακαμψίες του φαντάζει ως ένα αναγκαίο κακό για τους μαθητές, σαν ένας χώρος που τελικά θα εκτονώσουν όλα τα αρνητικά συναισθήματα που τους προκαλεί αυτό το σύστημα είτε αυτά είναι άγχος, επιθετικότητα κοκ.
Στο σχολείο τελικά όλοι θα αναπαράγουν τις κοινωνικές αντιφάσεις, την πίεση και τις εξουσιαστικές σχέσεις που βιώνουν στην καθημερινότητά τους. Ως εκ τούτου οι έννοιες της κοινότητας και της ανθρωπιάς είναι πολύ δύσκολο να αναπτυχθούν σε ένα έδαφος παραμελημένο από συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές και μολυσμένο με ιδέες περί παραγωγής και απόδοσης, αξιολόγησης και λογοδοσίας, πειθαρχικών και τρομοκρατίας. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια οι ίδιες οι σχέσεις μεταξύ διοίκησης και εκπαιδευτικών αλλά και οι σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών και μαθητών γίνονται ανταγωνιστικές και εχθρικές, ενώ κι ίδιοι οι σύλλογοι διδασκόντων αδυνατούν να λειτουργήσουν πάνω σε αρχές αλληλεγγύης και συναδελφικότητας, αναπαράγοντας τελικά την πίεση και τον φόβο που δέχονται άνωθεν.
Τελικά το δημόσιο σχολείο συχνά καταλήγει ένα κάτεργο για μαθητές και εκπαιδευτικούς, ένα αποστεωμένο, θεσμικό απολίθωμα στο οποίο όλοι προσπαθούν απλώς να “βγάλουν τη μέρα”…
Mέσα σε αυτά τα πλαίσια το μόνο που καλλιεργείται είναι η απανθρωποποίηση και η αλλοτρίωση μεταξύ των υποκειμένων της εκπαίδευσης καθώς διευθυντές, εκπαιδευτικοί και μαθητές συγκεκριμενοποιούν και κατευθύνουν το άγχος και την απαξίωση ο ένας πάνω στον άλλον. Όλα αυτά φυσικά φαντάζουν υπερβολικά σε εκείνους που αραδιάζουν ντιρεκτίβες, εγκυκλίους και παιδαγωγικά αποφθέγματα από τα γραφεία τους, από κείνους που δεν έχουν μπει ποτέ σε σχολική τάξη ή που έφυγαν νωρίς από αυτήν γιατί δεν την άντεχαν…
Κάποιοι τέτοιοι κατηγόρησαν γρήγορα και εύκολα τη συνάδελφο για παιδαγωγική ανικανότητα μπροστά σε συμπεριφορές που είχαν ξεπεράσει τα όρια. Κάποιοι τέτοιοι συνέχισαν τις προσβολές, την απαξίωση και τον εκφοβισμό των μαθητών αφήνοντας την εκπαιδευτικό απροστάτευτη, κάποιοι τέτοιοι της παρεμπόδισαν συμβολικά την έξοδο από μια κατάσταση που τελικά τη συνέθλιψε.
Και ναι, ας μην κάνουμε ότι δεν καταλαβαίνουμε. Αυτό το γεγονός μας αφορά όλους, γιατί το βιώνουμε καθημερινά είτε εμείς οι ίδιοι είτε οι συνάδελφοί μας. Και ας μην κρίνουμε λάθος ότι “εμείς είμαστε καλύτεροι και θα τα καταφέρουμε”. Και μόνο που μπαίνουμε στη λογική της σύγκρισης έχουμε ήδη μπει στην αρένα – σε μια αρένα που δεν αρμόζει στο δημόσιο σχολείο – έχουμε δηλαδή ήδη χάσει τον παιδαγωγικό μας στόχο και την ανθρωπιά μας.
Γιατί αυτό που θα έπρεπε να βρίσκεται στη βάση της συζήτησης είναι η ανατροπή όλων των πολιτικών που μας συνθλίβουν και η επαναφορά της κοινότητας μέσα στο σχολικό περιβάλλον, το να ξαναγίνει το δημόσιο σχολείο κοιτίδα γνώσης και χαράς, φορέας κοινωνικής αλλαγής και ελπίδας, και όχι ένας απάνθρωπος αγώνας για το ποίος θα μείνει όρθιος.
Το οφείλουμε στη Σοφία και σε κάθε Σοφία, σε εμάς όλους και στα παιδιά μας, για να αντισταθούμε στην εποχή των τεράτων που ορθώνεται μπροστά μας.
