του Γιώργου Κ. Καββαδία
Με απόφαση της Υπουργού Παιδείας, Σοφίας Ζαχαράκη, σύμφωνα με το εκπαιδευτικό ρεπορτάζ «εγκρίθηκαν τα πρακτικά της επιτροπής διαγωνισμού για το έργο «Eduquality» που φέρνει την αξιολόγηση των σχολικών μονάδων.
Ο ανοικτός διεθνής διαγωνισμός, ύψους 2,5 εκατ. ευρώ, αφορά την ανάπτυξη ενός συστήματος πολυκριτηριακής αντικειμενικής αποτίμησης της λειτουργίας των σχολείων Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.»
Πέρα από τις εύηχες διακηρύξει το Eduquality δεν έρχεται απλώς να «βοηθήσει» τα σχολεία. Έρχεται να τα συγκρίνει, να τα κατατάξει. Η ίδια η λέξη είναι αποκαλυπτική. Εκπαίδευση και ποιότητα, ενωμένες μέσα από ένα σύστημα. Όμως η ποιότητα στην εκπαίδευση δεν είναι ουδέτερη έννοια. Είναι βαθιά ανθρώπινη, αντιφατική, πολυδιάστατη. Αντικατοπτρίζει τις κυρίαρχες ιδεολογικές και πολιτικές επιδιώξεις, προσαρμοσμένες στους όρους της καπιταλιστικής ανάπτυξης.Σχολείο-Επιχείρηση: Η ποιότητα συνδέεται με την αποδοτικότητα (efficiency), μετατρέποντας το σχολείο σε επιχείρηση, τη γνώση σε εμπόρευμα και τους μαθητές/γονείς σε «πελάτες». Η έννοια της ποιότητας απογυμνώνεται από το παιδαγωγικό της περιεχόμενο και ταυτίζεται με την οικονομική αποδοτικότητα και τη συμμόρφωση σε πρότυπα τύπου ISO.
Το «Eduquality»στο πλαίσιο της αξιολόγησης και την νεοφιλελεύθερης μεταρρύθμισης στο όνομα της «ποιότητας», εντείνουν τις εκπαιδευτικές ανισότητες και δημιουργούν «γκρίζες μορφωτικές ζώνες». Η γλώσσα της επίσημης περιγραφής δεν μιλά για σχέσεις μάθησης, για παιδαγωγική εμπιστοσύνη ή για μορφωτικούς στόχους. Μιλά για μοντέλα, απεικονίσεις, πιλοτικές εφαρμογές και –το πιο αποκαλυπτικό– για δημόσια συγκρίσιμα δεδομένα σχολικών μονάδων.
Όταν η δημόσια εικόνα ενός σχολείου εξαρτάται από συγκρίσιμα δεδομένα, οι πρακτικές προσαρμόζονται σε ό,τι μετριέται ευκολότερα. Ό,τι δε χωρά σε πίνακες –η συναισθηματική στήριξη, η παιδαγωγική διαίσθηση, η αργή πρόοδος ενός παιδιού– κινδυνεύει να θεωρηθεί δευτερεύον. Ιδιαίτερη συζήτηση αξίζει και η θεσμική ένταξη της γνώμης γονέων και μαθητών μέσω ποσοτικοποιημένων εργαλείων. Η συμμετοχή τους είναι απολύτως θεμιτή και αναγκαία. Άλλο όμως ο ουσιαστικός διάλογος και άλλο η μετατροπή της εμπειρίας σε αριθμό. Όταν η υποκειμενική άποψη γίνεται δείκτης, παύει να λειτουργεί ως γέφυρα επικοινωνίας και αρχίζει να λειτουργεί ως μηχανισμός αξιολόγησης. Πολλοί υποστηρίζουν ότι σε αυτόν τον μηχανισμό δίνεται μια ευκαιρία «διαχωρισμού», ακόμη και ανταγωνισμού ανάμεσα στα σχολεία και τους εκπαιδευτικούς. Εκεί ακριβώς αναδύεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος: το σχολείο να αρχίσει να λειτουργεί όχι με βάση τις ανάγκες των μαθητών του, αλλά με βάση το πώς θα «φαίνεται» στα δεδομένα.
Οι αρνητικές συνέπειες που επισημαίνονται από εκπαιδευτικούς φορείς και σχολιασμούς σχετικά με την πλατφόρμα Eduquality και τη διαδικασία αξιολόγησης των σχολείων εστιάζουν κυρίως στους εξής τομείς:
Μετακύλιση Ευθυνών: Υπάρχει η κριτική ότι η πλατφόρμα λειτουργεί ως μηχανισμός μετακύλισης των ευθυνών για τις ελλείψεις στο εκαπιδευτικό από την πολιτεία προς τους εκπαιδευτικούς και τις σχολικές μονάδες.
Κατηγοριοποίηση Σχολείων: Η χρήση χαρτών και δεικτών για την αξιολόγηση ενδέχεται να οδηγήσει σε «σχολεία πολλών ταχυτήτων», δημιουργώντας άτυπες ιεραρχήσεις μεταξύ των εκπαιδευτικών μονάδων.
Αύξηση Γραφειοκρατίας: Η εμπλοκή μαθητών, γονέων και εκπαιδευτικών στην ψηφιακή πλατφόρμα, αν και παρουσιάζεται ως εργαλείο διαφάνειας, κρίνεται ότι προσθέτει επιπλέον γραφειοκρατικό φόρτο, αποσπώντας από το διδακτικό έργο.
Κλίμα Ανταγωνισμού: Η διαδικασία εγείρει ανησυχίες για τη δημιουργία κλίματος ανταγωνισμού μεταξύ των σχολείων, αντί για τη συνεργασία.
Για ποια βελτίωση της εκπαίδευσης , μιλούν οι υποστηρικτές της αξιολόγησης, όταν η διεθνής εμπειρία έχει αποδείξει ότι η εφαρμογή της αξιολόγησης οδήγησε παντού σε κατηγοριοποίηση και κλείσιμο σχολείων, στη λειτουργία των σχολικών μονάδων με όρους ανταγωνισμού και επιχειρηματικότητας. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει σε όλες τις χώρες αξιολόγηση και στην πλειονότητα όσων υπάρχει είναι μια γραφειοκρατική διαδικασία που δεν έχει βελτιώσει την εκπαίδευση και η οποία δέχεται πολλές επικρίσεις. Όπου εφαρμόζεται η αξιολόγηση συνδέεται με τη δημιουργία σχολείων πολλών ταχυτήτων, όπου τελικά είναι η ταξική προέλευση και οι οικονομικές δυνατότητες των μαθητών καθορίζουν τις επιδόσεις και τη σχολική τους πορεία. Είναι χαρακτηριστική η μαρτυρία της Νταϊάν Ράβιτς, θεωρητικού της εκπαίδευσης, συγγραφέα και υφυπουργού Παιδείας του Τζορτζ Μπους για τις καταστροφικές συνέπειες της αξιολόγησης: «…η αξιολόγηση μετατράπηκε σε εφιάλτη για τα αμερικανικά σχολεία …Η τρέχουσα έμφαση στην αξιολόγηση έχει δημιουργήσει στα σχολεία μια τιμωρητική ατμόσφαιρα. … Η εκπαιδευτική πολιτική που ακολουθούμε αναστατώνει τις κοινότητες, κατεδαφίζει σχολεία, χωρίς να τα βελτιώνει. Το σημαντικότερο όμως είναι πως δεν παράγουμε μια γενιά μαθητών με περισσότερες γνώσεις…»
Η παιδαγωγική απάντηση Αντιπροτείνει μια παιδεία που δεν μετριέται με αλγόριθμους αλλά επικεντρώνεται στην ανθρώπινη, πολυδιάστατη και συχνά αντιφατική φύση της εκπαίδευσης Υποστηρίζει ότι η πραγματική ποιότητα πηγάζει από την ελευθερία του εκπαιδευτικού και τη συλλογική λειτουργία του σχολείου, όχι από την εξωτερική επιβολή κριτηρίων. Για ένα σχολείο που ο εκπαιδευτικός θα εκπληρώνει το ρόλο του ως παιδαγωγός και όχι ως ιμάντας μεταφοράς πληροφοριών και καταγραφέας επιδόσεων.
Για ένα σχολείο χωρίς ταξικούς φραγμούς και διακρίσεις, όπου πρωταρχική σημασία έχει ο πνευματικός εξοπλισμός των μαθητών, η καλλιέργεια «ελεύθερων και δημοκρατικών πολιτών», έτσι ώστε να μπορούν να αντιμετωπίσουν κριτικά την κοινωνία με την ενεργή συμμετοχή τους και παρέμβαση σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής δραστηριότητας για να την αλλάξουν με βάση τις ανάγκες και τα δικαιώματά τους!
